Longread door Kurt Overbergh (leestijd 5 min.)
AB, Bozar en Kaaitheater slaan de handen in elkaar voor een uniek eerbetoon aan John Coltrane: een van de meest invloedrijke pioniers uit de jazzgeschiedenis. Coltrane ontwikkelde - nota bene op een uitvinding van Belgische makelij (© Adolphe Sax) - namelijk een volstrekt onnavolgbare signature sound. Zijn rijke oeuvre is inmiddels Heilig Erfgoed: “Many artists achieve greatness but very few produce work that is so moving that it’s considered sacred.” Naar aanleiding van Coltrane’s 100ste verjaardag in 2026, eren we zijn nalatenschap met een reeks dansvoorstellingen, concerten, screenings, lezingen en artist talks…
(JOHN) COLTRANE: “Musical nonsense being peddled in the name of jazz.”
Zoals het vaker in de muziekgeschiedenis gebeurt, roepen muzikale baanbrekers weerstand op. Denk maar aan Bob Dylan die in 1965 op het Newport Folk Festival zijn elektrische periode inluidde of aan de première van Igor Stravinsky’s Rite Of Spring in 1913 in Parijs die tot luide protesten en rellen leidde. Dat overkwam ook Coltrane bij de release van Coltrane "Live" at the Village Vanguard (1962) toen het toonaangevende Amerikaanse jazzmagazine Down Beat het album omschreef als "musical nonsense being peddled in the name of jazz". Coltrane kreeg er nog een vernietigende concertrecensie bovenop: “A horrifying demonstration of what appears to be a growing anti-jazz trend.”
Opvallend: Trane had toen al klassiekers op zijn CV als Blue Train (1958), Giant Steps (1960) en My Favorite Things (1961, waarmee hij met de titeltrack uit The Sound of Music een hit scoorde) én was te horen op de über-jazz-klassieker Kind Of Blue (1959) van Miles Davis. Coltrane’s tegentonen stootten duidelijk op verzet voor ze finaal - de tijd krijgt altijd gelijk - tot Heilig Erfgoed werden uitgeroepen.
(John) Coltrane 100: Focus op albums Crescent, A Love Supreme en Interstellar Space
Het oeuvre van Coltrane is ronduit indrukwekkend. Niet enkel in artistieke schoonheid of muzikale vernieuwing (van zijn sheets of sound tot de poort die hij opende naar free jazz en spirituele jazz) maar ook in volume. Op amper 10 jaar (!) - van zijn gelijknamige debuut in 1957 als bandleader op Prestige tot zijn dood in 1967 - bracht Coltrane namelijk om en bij de 40 albums (!) uit. Uit dit rijke oeuvre zetten we eigengereid drie albums centraal.
Coltrane’s A Love Supreme (1965) - zeg maar: zijn magnum opus - mocht niet ontbreken. Zo herneemt Anne Teresa De Keersmaeker - op expliciete vraag van AB - de gelijknamige dansvoorstelling die ze samen met de Catalaanse choreograaf Salva Sanchis maakte. A Love Supreme wordt hier op adembenemende wijze gevisualiseerd door vier dansers, waarbij elke danser één muzikant personaliseert uit Coltrane’s befaamde Klassieke Kwartet. De reviews logen er niet om: “Een spirituele apotheose.” (De Standaard) alsook De Morgen in een ****-recensie: “Puur genot voor oog en hart.”
Crescent (1964) wordt door Coltrane-liefhebbers vaak beschouwd als ‘a hidden gem’. Na release werd het namelijk overschaduwd door Coltrane’s meesterwerk dat amper 6 maanden later verscheen. All About Jazz: “Coming so close in the Coltrane chronology to A Love Supreme, Crescent tends to get lost in the slipstream.” Crescent wordt vaak omschreven als Coltrane’s “most melancholy record” en krijgt een remake door MiXMONK Supreme, het weergaloze trio van de Amerikaanse drummer Joey Baron (zie: John Zorn’s Masada), pianist Bram De Looze en saxofonist Robin Verheyen (o.a. 1/4 TaxiWars).
Interstellar Space (1974) tot slot was dan weer de inspiratiebron voor saxofonist James Brandon Lewis - volgens Marc Ribot “the keeper of the legacy of John Coltrane” - en drummer Chad Taylor, bekend van zijn samenwerking met de betreurde Jaimie Branch. Met hun sax/drum opstelling knipogen ze naar de collab tussen Coltrane en drummer Rashied Ali zoals te horen op het postuum uitgebrachte Interstellar Space. Geen toeval overigens dat Lewis met The Messthetics (met ex-leden van post-hardcore band Fugazi) zetelt op Impulse! Records, Coltrane’s vertrouwde stek in de jaren zestig.
(JOHN) COLTRANE 100: Het sacrale vuur
Coltrane was een meester in woodshedding, een slang-woord voor muzikanten “for intense, private practice until the material is perfected.” Saxofonist Jimmy Heath: “Coltrane was so dedicated to his craft that he practiced 25 hours a day.” Coltrane’s extreme toewijding en obsessieve oefenroutine was gekend. De artiesten die aantreden in het kader van (JOHN) COLTRANE 100 delen dat sacrale vuur.
AB-getrouweling Shabaka Hutchings past perfect in dit plaatje. Eind 2023 hernam hij nog integraal in de Londense Hackney Church Trane’s A Love Supreme en via Impulse! Records verschenen een handvol albums van zijn hand. De Standaard over zijn passage op Pukkelpop (2018) met zijn band Sons Of Kemet: “Loof de Heer voor Shabaka. Coltrane keek vast glimmend toe van daarboven.”
Het Brusselse/Parijse kwartet OLA TUNJI heeft als centrale figuur saxofoniste Ornella Noulet. Hun passie: de spirituele jazz van Coltrane. Noulet: “Since we cannot truly experience peace collectively in this world, we have Coltrane’s music to, at least, hear and feel it. Coltrane is a messenger of God; with love and light, he offers us what we so desperately lack in our human condition: a glimpse of eternity.” Luisteren naar hun debuut-EP (2024), lijkt alsof Coltrane’s Klassieke Kwartet de kamer binnenwandelt.
Ook het Zweedse kwintet Elin Forkelid Plays for Trane plukt vooral uit het latere ‘vrijere’ oeuvre van Trane. Forkelid: “Being a tenor player myself, the works of Coltrane have been something almost divine. I feel a deep connection to Coltrane and his music.”
Het gitaarspel van de Poolse gitarist Raphael Rogiński tot slot neigt naar American primitivism. Zijn album Plays John Coltrane (2015) omschreef Pitchfork als “Rogiński’s masterpiece”. Maar wie denkt Coltrane-klassiekers te herkennen is eraan voor de moeite. Pitchfork: “It would take an Olympic leap of imagination”. Wat Rogiński’s interpretaties des te unieker maken. Heerlijk, want (JOHN) COLTRANE 100 is niet op zoek naar copy cats, maar vernieuwers die het pad van Coltrane verder verkennen.
(John) Coltrane 100: We want more!
Elke concertdag openen we met de screening van Live à Comblain-a-Tour - een historisch tijdsdocument uit 1965 dat de enige Belgische passage van Trane vastlegde - en zetten we de toon met een A Musical Prayer. Zo luisteren we collectief naar muzikale odes van Alice Coltrane en Clifford Jordan aan Trane die diep in de ziel zullen kerven. In de inkomhal tot slot zullen blow ups te zien zijn van Coltrane’s album covers uit zijn Impulse! jaren.
(John) Coltrane 100: Bij onze vrienden van Bozar
Ook Bozar viert de 100ste verjaardag mee. Dat doen ook zij met een indrukwekkende reeks concerten:
DO 24 SEPT: Flat Earth Society - The Coltrane Mutations.
Tickets: Flat Earth Society | Bozar Brussel
DO 1 OKT: Aaron Parks & Walter Smith III - Playing the Ballads of and by John Coltrane.
Tickets: Aaron Parks & Walter Smith III | Bozar Brussel
ZA 3 OKT: Harmony Holiday meets John Coltrane: A talk with the American Film maker.
Tickets: Harmony Holiday meets John Coltrane | Bozar Brussel
WOE 11 NOV: Joe Lovano & Melissa Aldana & … - Both Directions at Once.
Tickets: Coltrane 100 - Joe Lovano, Melissa Aldana, Nduduzo Makhathini, Linday May Oh, Jeff "Tain" Watts | Bozar Brussel
Klaar voor een spirituele trip?
Kurt Overbergh
Artistiek Directeur AB
