(JOHN) COLTRANE 100: EERBETOON AAN EEN VAN DE INVLOEDRIJKSTE JAZZVERNIEUWERS

AB, Bozar en Kaaitheater slaan de handen in elkaar voor een uniek eerbetoon aan John Coltrane: een van de meest invloedrijke vernieuwers uit de jazzgeschiedenis. Coltrane ontwikkelde - nota bene op een uitvinding van Belgische makelij (© Adolphe Sax) - namelijk een volstrekt onnavolgbare signature sound. Zijn rijke oeuvre is inmiddels Heilig Erfgoed: “Many artists achieve greatness but very few produce work that is so moving that it’s considered sacred.” Naar aanleiding van Coltrane’s 100ste verjaardag in 2026, eren we zijn nalatenschap met een reeks dansvoorstellingen, concerten, screenings, lezingen en artist talks …

19:00-19:40
SCREENING: JOHN COLTRANE - LIVE A COMBLAIN-LA-TOUR (1965, RTBF, 38 MIN) 

John Coltrane trad slechts eenmaal op in België, zij het niet in de Brusselse Bozar waar zowat alle jazziconen uit die tijd - Miles Davis, Thelonious Monk of Billie Holiday - triomfeerden. Coltrane schitterde wél in het pittoreske Luikse dorpje Comblain-La-Tour. 

Come again? Daar vond in 1959 namelijk het allereerste Europese openluchtfestival plaats, georganiseerd door WOII-veteraan Joe Napoli (VS). Als return voor de lokale gastvrijheid richtte hij jaren later een benefiet op - het dak van de parochiekerk was aan herstelling toe - onder de naam Festival International du Jazz en verwelkomde er in de periode 1959-1966 jazzgrootheden als Chet Baker, Nina Simone en op 1 augustus 1965 … John Coltrane. 

Deze historische opnames legden niet enkel de enige Belgische passage van Coltrane vast, maar waren tevens de allerlaatste gefilmde beelden van het zogenaamde Klassieke Kwartet van Coltrane met Elvin Jones, McCoy Tyner en Jimmy Garrison. 

De intense en fysieke uitvoering - de lichaamsdampen zijn letterlijk waar te nemen - toonde een groep op een keerpunt in hun carrière. Enkele maanden later viel het kwartet wegens artistieke meningsverschillen uit elkaar.

19:50-20:00
MUSICAL PRAYER/ODE TO TRANE: ALICE COLTRANE - OHNEDARUTH (1968)

Om de toon te zetten, luisteren we elke (JOHN) COLTRANE 100-avond collectief naar een muzikale ode aan ‘Trane’ die diep in onze ziel kerft.

Een jaar na de dood van haar man debuteerde Alice Coltrane met het album A Monastic Trio (1968), opgenomen in hun thuisstudio in Dix Hills, Long Island, New York. De baseline die op de hoes sierde - “This music is dedicated to the mystic, Ohnedaruth, known as John Coltrane” - maakte duidelijk dat dit album - met titels als Gospel Trane of I Want To See You - een louterend effect had. Om haar monastic trio te vervolledigen werkte ze samen met muzikanten uit de inner circle van John Coltrane: saxofonist Pharoah Sanders en bassist Jimmy Garrison (van Coltrane’s Klassieke Kwartet).

De spirituele openingstrack Ohnedaruth - Sanskriet voor ‘mededogen’ en tevens de spirituele bijnaam die John Coltrane droeg tijdens zijn laatste levensjaren - nam Alice amper zes maanden na het heengaan van haar man op. De invloedrijke schrijver LeRoi Jones schreef in de liner notes: “Ohnedaruth swings in actuality, because it was chanted a lot by John while working together with his group. It has John’s body in it. His carrying rhythms.”

20:00-20:45
RAPHAEL ROGINSKI

De Poolse muzikant Raphael Roginski (PL) wilde van jongs af aan beeldhouwer worden, tot de gitaar zijn pad kruiste. Hij oefende als een bezetene en vertelde ooit aan het Poolse weekblad Polityka dat hij zijn gitaar bespeelde “like wild meat, shamelessly and greedily till blood was pouring from my fingers”.

Daar is heden ten dage nog amper iets van te merken. Het gitaarspel op zijn jongste albums klinkt sierlijk en meditatief, met een knipoog naar American primitivism. Pitchfork: “Roginski has developed a singular and unmistakable style of solo electric guitar. His playing is spare, yet his fingerpicking can make it sound like there are four hands working in tandem; it can be hard to believe that there are no overdubs.”

Zijn cult following werd aangewakkerd door de reissue van zijn album Plays John Coltrane and Langston Hughes uit 2015. Pitchfork omschrijft dit werk als “Roginski’s masterpiece”. Maar wie denkt überhaupt Coltrane-klassiekers als Naima, Mr. PC of Countdown - allen uit Giant Steps, het eerste album van Coltrane met eigen composities - of Blue Train te herkennen, is eraan voor de moeite.

Pitchfork: “It would take an Olympic leap of imagination” of “In some cases, even the tonal connection is as tenuous as spider’s silk”. Wat Roginski’s interpretaties uiteraard des te unieker maakt. Heerlijk, want (JOHN) COLTRANE 100 is niet op zoek naar copycats, maar vernieuwers die het pad van Coltrane verder verkennen.

JOHN COLTRANE - CRESCENT (IMPULSE! A-66, 1964)

In 1961 schreef het toonaangevende Amerikaanse jazzmagazine DownBeat een vernietigende concertrecensie over John Coltrane (met Eric Dolphy aan zijn zijde). Criticus John Tynan: “I listened to a horrifying demonstration of what appears to be a growing anti-jazz trend exemplified by these foremost proponents of what is termed avant-garde music. I heard nihilistic exercises of the two horns .… Coltrane and Dolphy seem intent on deliberately destroying [swing].”

Die ‘moeilijke’ reputatie blijft Coltrane tot op heden achtervolgen. En dat terwijl zijn oeuvre een resem albums bevat vol zalvende schoonheid. Denk maar aan het prachtige Ballads (1963), zijn samenwerkingen o.a. baritonzanger Johnny Hartman (1963) of legende Duke Ellington (1963) alsook deze verborgen parel uit zijn oeuvre: Crescent uit 1964. De release van Crescent werd echter meteen overschaduwd door Coltrane’s magnum opus A Love Supreme dat amper zes maanden later verscheen. All About Jazz: “Coming so close in the Coltrane chronology to A Love Supreme, Crescent tends to get lost in the slipstream.” Jazz Desk: “Crescent is of equal importance even if it has become somewhat overshadowed by the following masterpiece: A Love Supreme.” 

Onder Coltrane-liefhebbers wordt Crescent beschouwd als een hidden gem. (John) Coltrane 100 zet dan ook bewust Crescent in de kijker in een remake van … 

21:00-22:30
MiXMONK SUPREME PLAYS JOHN COLTRANE’S CRESCENT (1964)

MiXMONK Supreme (BE/VS) is nog steeds het weergaloze trio van de Amerikaanse drummer Joey Baron (zie o.a. John Zorn’s Masada), pianist Bram De Looze en saxofonist Robin Verheyen (o.a. 1/4 TaxiWars met Tom Barman aan zijn zijde of recent nog in AB met Drew Gress en Billy Hart). Op vraag van AB herinterpreteert MiXMONK Supreme Crescent ofwel “Coltrane's criminally underrated record” (Everything Jazz) alsook “Coltrane’s most melancholy record” (Penguin Guide to Jazz). Terwijl Coltrane het album opnam met zijn gerenommeerde Klassieke Kwartet, vaart MiXMONK Supreme het in triovorm aan.

MiXMONK Supreme trekt het geheel nog verder open en eert ook het werk van pianist Thelonious Monk die van ontiegelijke invloed was op Coltrane zoals hij zelf verklaarde in DownBeat in 1960: “Working with Monk brought me close to a musical architect of the highest order I felt I learned from him in every way - through the senses, theoretically, technically. I would talk to Monk about musical problems, and he would sit at the piano and show me the answers just by playing them.”

Hoewel John Coltrane’s Crescent en Thelonious Monk de historische ruggengraat van dit project vormen, presenteert MiXMONK Supreme tegelijk nieuw eigen werk. Hun eigen composities eren de wortels van de jazz en reiken tegelijk de hand uit naar de toekomst.

Line-up:

Bram De Looze (BE) - Piano
Robin Verheyen (BE) - Saxofoon
Joey Baron (VS) - Drums